{"id":3961,"date":"2023-06-05T11:30:52","date_gmt":"2023-06-05T09:30:52","guid":{"rendered":"https:\/\/tur-nieruchomosci.pl\/blog\/?p=3961"},"modified":"2023-06-05T11:30:56","modified_gmt":"2023-06-05T09:30:56","slug":"dworek-szlachecki-czyli-jak-mieszkano-w-polsce-przed-laty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tur-nieruchomosci.pl\/blog\/dworek-szlachecki-czyli-jak-mieszkano-w-polsce-przed-laty\/","title":{"rendered":"Dworek szlachecki czyli jak mieszkano w Polsce przed laty"},"content":{"rendered":"\n

Dw\u00f3r szlachecki wi\u0119kszo\u015bci z nas kojarzy si\u0119 z budynkiem murowanym z zadaszonym wej\u015bciem wspartym na klasycznych kolumnach. Takie dworki szlacheckie pojawi\u0142y si\u0119 jednak w Polsce dopiero z ko\u0144cem XVIII wieku, a przez poprzednie kilkaset lat polski dw\u00f3r szlachecki wygl\u0105da\u0142 nieco inaczej. Zobaczmy, jak polskie dwory szlacheckie zmienia\u0142y si\u0119 na przestrzeni wiek\u00f3w i co z nich pozosta\u0142o do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych.<\/p>\n\n\n\n

Polski dw\u00f3r szlachecki – z czego budowano?<\/h2>\n\n\n\n

Dwory szlacheckie, kt\u00f3re przetrwa\u0142y do naszych czas\u00f3w to w wi\u0119kszo\u015bci budynki murowane, st\u0105d nasze wyobra\u017cenie, \u017ce polska szlachta budowa\u0142a z ceg\u0142y. Prawda jest jednak zupe\u0142nie inna, gdy\u017c przez wieki do budowy szlacheckich dwor\u00f3w wykorzystywano drewno. By\u0142 to materia\u0142 \u0142atwo dost\u0119pny, trwa\u0142y i uznawany za bardzo zdrowy. Do tego stopnia, \u017ce nawet w czasach, gdy w miastach coraz ch\u0119tniej u\u017cywano ceg\u0142y boj\u0105c si\u0119 po\u017car\u00f3w, na wsiach nadal budowano dwory szlacheckie z drewna. Uznawano je za zdrowsze i bardziej przyjazne dla cz\u0142owieka od ceg\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Do budowy najcz\u0119\u015bciej u\u017cywano drewna sosnowego, ale zdarza\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c budowa\u0107 z jod\u0142y i modrzewia. Wykonywano z niego nie tylko \u015bciany, ale r\u00f3wnie\u017c pokrycia dachowe, gdy\u017c dwory szlacheckie w wi\u0119kszo\u015bci by\u0142y kryte gontem. Jedynie letnie rezydencje szlacheckie kryte by\u0142y s\u0142om\u0105, podobnie jak chaty ch\u0142opskie. Niezale\u017cnie jednak od pokrycia, dachy by\u0142y najcz\u0119\u015bciej dwuspadowe i strome, ze wzgl\u0119du na bardzo \u015bnie\u017cne zimy, kt\u00f3re w tamtym okresie dominowa\u0142y w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

Polskie dwory mia\u0142y niewielkie okna, co wynika\u0142o zar\u00f3wno z wysokich cen szk\u0142a, jak i z problem\u00f3w z dobrym uszczelnieniem otwor\u00f3w. Przez okna zawsze ucieka\u0142o sporo ciep\u0142a, dlatego ograniczano ich wielko\u015b\u0107 do minimum.<\/p>\n\n\n\n

Uk\u0142ad wn\u0119trza dwor\u00f3w szlacheckich<\/h2>\n\n\n\n

Wn\u0119trze dworu szlacheckiego by\u0142o podzielone na kilka cz\u0119\u015bci. Tu\u017c za drzwiami znajdowa\u0142a si\u0119 sie\u0144, kt\u00f3ra pe\u0142ni\u0142a zar\u00f3wno funkcj\u0119 przedpokoju, jak i sk\u0142adziku oraz miejsca do wykonywania niekt\u00f3rych czynno\u015bci gospodarskich. Za sieni\u0105 znajdowa\u0142a si\u0119 izba, w kt\u00f3rej centralne miejsce zajmowa\u0142 piec, s\u0142u\u017c\u0105cy zar\u00f3wno do gotowania, jak i podgrzewania wody do prania czy mycia. By\u0142o to najcieplejsze miejsce w domu. Do sieni i izby przylega\u0142y komory czyli ma\u0142e pomieszczenia bez w\u0142asnego ogrzewania i cz\u0119sto te\u017c bez okien. W bardziej zamo\u017cnych domach by\u0142a jeszcze komnata czyli pomieszczenie z kominkiem, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142o jako g\u0142\u00f3wna sypialnia w\u0142a\u015bcicieli.<\/p>\n\n\n\n

Liczba izb i komnat by\u0142a zale\u017cna od potrzeb i zamo\u017cno\u015bci rodziny. W najprostszym dworku by\u0142y 4 pomieszczenia, a w wi\u0119kszych dworach mog\u0142o by\u0107 nawet 8 czy 10 pomieszcze\u0144. Bardzo cz\u0119sto by\u0142y one dobudowywane w razie potrzeby, co nie pozostawa\u0142o bez wp\u0142ywu na zewn\u0119trzny wygl\u0105d budynku.<\/p>\n\n\n\n

Polski dworek szlachecki – wyposa\u017cenie<\/h2>\n\n\n\n

Wyposa\u017cenie i umeblowanie dwor\u00f3w szlacheckich by\u0142o wybierane przede wszystkim ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 funkcjonalno\u015b\u0107. Do siedzenia s\u0142u\u017cy\u0142y solidne drewniane \u0142awy, kt\u00f3re mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 r\u00f3wnie\u017c jako miejsce do spania. Meble r\u00f3wnie\u017c by\u0142y wykonane z drewna, a solidne kilkudrzwiowe szafy i kredensy traktowano jako nieruchomo\u015bci, gdy\u017c ze wzgl\u0119du na gabaryty nie wyobra\u017cano sobie ich transportu w inne miejsce.<\/p>\n\n\n\n

Pod\u0142ogi w dworach a\u017c do po\u0142owy XVIII wieku by\u0142y wykonywane z tarcicy, ale r\u00f3wnie\u017c z gliny. Dopiero p\u00f3\u017aniej nasta\u0142a era pod\u0142\u00f3g drewnianych w kostk\u0119 uk\u0142adanych, kt\u00f3re woskowano.<\/p>\n\n\n\n

Dworek szlachecki – liczba mieszka\u0144c\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n

W wyobra\u017ceniach literackich i filmowych, w kt\u00f3rych prezentowane s\u0105 dworki szlacheckie dominuj\u0105 obrazy o domach t\u0119tni\u0105cych \u017cyciem i zamieszkiwanych przez wielopokoleniowe rodziny. W rzeczywisto\u015bci jednak sytuacja przedstawia\u0142a si\u0119 nieco inaczej i dworek szlachecki zwykle by\u0142 zamieszkiwany przez rodzic\u00f3w i dzieci, a zatem niewiele odbiega\u0142 od czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. Czasem we dworze mieszka\u0142o r\u00f3wnie\u017c niezam\u0119\u017cne rodze\u0144stwo jednego z rodzic\u00f3w czy osoba ze starszego pokolenia wymagaj\u0105ca opieki.<\/p>\n\n\n\n

Prawd\u0105 jest jednak, \u017ce we dworze w ci\u0105gu dnia kr\u0119ci\u0142o si\u0119 wi\u0119cej os\u00f3b, gdy\u017c w ka\u017cdym dworze zatrudniana by\u0142a s\u0142u\u017cba. Raczej nie mieszkali oni w budynku g\u0142\u00f3wnym, ale w s\u0105siaduj\u0105cych z dworem czworakach.<\/p>\n\n\n\n

Dworek szlachecki – wersja wsp\u00f3\u0142czesna<\/h2>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesny dworek do tradycyjnych dwor\u00f3w szlacheckich nawi\u0105zuje przede wszystkim form\u0105 zewn\u0119trzn\u0105. Prosta bry\u0142a kryta dwuspadowym dachem i zadaszonym wej\u015bciem opartym na kolumienkach to jego cechy charakterystyczne. Nie jest on jednak drewniany, lecz murowany, a dach zwykle kryty jest dach\u00f3wk\u0105, a nie typowym dla dwor\u00f3w gontem. Wyj\u0105tkiem s\u0105 dworki g\u00f3ralskie, kt\u00f3re nadal ch\u0119tnie budowane s\u0105 z drewna i kryte gontem, ale cz\u0119sto bitumicznym, a nie prawdziwym, drewnianym.<\/p>\n\n\n\n

Projekty dom\u00f3w nawi\u0105zuj\u0105ce do dwor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c od swoich pierwowzor\u00f3w uk\u0142adem wn\u0119trza. Jest on bardziej przystosowany do wsp\u00f3\u0142czesnych standard\u00f3w, gdzie w cenie jest otwarta przestrze\u0144 i brak podzia\u0142\u00f3w. W takich dworach jest mniej \u015bcian, a wi\u0119cej okien, kt\u00f3re wpuszczaj\u0105 do wn\u0119trza znacznie wi\u0119cej \u015bwiat\u0142a. Dzi\u0119ki temu wn\u0119trze domu jest dobrze do\u015bwietlone, a nowoczesne rozwi\u0105zania grzewcze i izolacyjne sprawiaj\u0105, \u017ce uciekaj\u0105ce przez nieszczelno\u015bci okna nie jest ju\u017c problemem.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Pomocne materia\u0142y:<\/strong><\/p>\n\n\n\n